Mùa sương gió nồm chơi chim cu gáy

coi7718-08-2006, 10:19 AM(VietNamNet) - Những vạt lúa rẫy của đồng bào dân tộc miền tây Phú Yên chín vàng rực. Ông Phạm Thảo quẩy cây sào tre móc chiếc lồng chim lên vai. Mùa bẫy chim cu gáy đã bắt đầu...


Lên đường bẫy chim trong mùa sương gió nồm

Man mác cánh gió nồm thổi qua vạt rừng thưa dìu dặt tiếng chim. Đều bước trên con đường mòn ngoằn ngoèo dẫn sâu vào rừng trập trùng sương sớm, ông Phạm Thảo không ngoảnh đầu lại, giọng hồ hởi: "Mùa sương gió nồm. Mùa này bẫy cu gáy là "ngon" nhứt đây".


http://vietnamnet.vn/dataimages/200608/original/images1065831_cg2.jpg

Cái sướng của thú chơi

Chẳng biết tự bao giờ, người miền Trung có cái thú chơi chim cu gáy. Mảnh đất nghèo mọi thứ, chỉ có chim chóc trên những cánh rừng xa là sẵn. Sau những giờ luồn núi phát rừng làm rẫy, cắm mặt xuống triền dốc trỉa hạt..., vài tiếng chim gù trên cành cây ven suối cũng đủ làm vơi bớt nỗi mệt nhọc.

Đó là những lúc vào mùa, dân chơi chim đi làm nương quẩy theo chiếc lồng máng vô chạc cây bên bìa rẫy, chim tự do gù "đã đời" cho hết buổi làm. Đến khi nông nhàn, mới là lúc để chơi chim thực sự. Những anh dân chơi nông dân rời nhà, ngốn hết hàng chục cây số phóng xe (có khi là xe đạp) đến lội bộ, miên man theo những tiếng chim gù.

"Đi bẫy cu gáy xa thường phải bốn, năm "ông" đi chung mới vui. Ông này bẫy được mà ông kia chưa có con nào thì phải ráng kiếm. Vậy là cứ cạnh tranh đến lúc ông nào cũng đầy lồng hồi nào không hay", ông Thảo tâm sự. Bốn, năm ông cùng vào một khu rừng nên phải dỏng tai lên nghe tiếng chim gù rồi nhanh chân kiếm chỗ móc lồng chim mồi của mình trước, nếu không phải đi xa hơn nữa. Tiết tháng nồm miền Trung gió mát nhưng nắng rất gắt, tìm cho được chỗ để móc cái lồng, bở hơi tai.

http://vietnamnet.vn/dataimages/200608/original/images1065865_cg5.jpg

Một chú chim bổi dáng đẹp


Đã vậy, không phải cứ treo đại khái chiếc lồng vào đâu cũng được. Phải lựa thế nhánh cây để đón hướng chim vào sẽ chắc cú "dính" nhất. Nhánh cây mà chim bên ngoài sẽ đậu phải nằm đối diện hoặc bên hông mặt sân bẫy, nhưng tốt nhất là chính nhánh cây móc lồng phải có thế thuận lợi cho chim đứng nhảy vào.

Những tay chơi nông dân lúc này phải tìm bụi rậm giấu tấm thân dềnh dàng vào, để nghe tiếng đập thình thịch trong lồng ngực mình khi có chú chim bên ngoài hung hăng chập chờn bay về chuẩn bị "chiến đấu" với chim mồi.

Cái sướng nhất của thú chơi chim cu gáy là ở đây. Hồi hộp chờ đợi nghe chim mồi gù khích tướng chim rừng bay về. Hết nhìn chú chim nhà gục gặc cái đầu gù "cục... cồ... ồ... cộ... ộ...", lại nhìn chim rừng sừng sộ gù đáp trả rồi chực bay vào. Gáy gióng, gáy thúc, gáy rúc, đến khi chú chim rừng hăng máu sập bẫy thì cái sự sung sướng của kẻ đi săn kết thúc!

http://vietnamnet.vn/dataimages/200608/original/images1065849_cg20.jpg

Chú chim mồi đang gáy dụ chim rừng ngoài bìa rẫy


Ngay cái giai đoạn thưởng thức chỉ diễn ra dăm ba phút này, lỡ có "thằng cha" nào vô tình đi qua làm chim bay mất, rất dễ làm tay chơi chim nổi nóng. Không nóng vì mất một chú chim mà nóng vì chưng hửng, mất hứng khi màn trình diễn sống động bị cắt ngang. Ông Thảo kể: "Có lần tôi đi tàu lửa ra tận huyện Vân Canh (Bình Định) bẫy chim, đang ngồi trong bụi rậm thì một anh dân tộc đi ngang qua, tôi phất tay ra hiệu anh ta vẫn không chịu tránh xa. Đến khi chim bay mất thì anh ta mới tỉnh rụi "ai biết chỗ mấy ông làm ăn đâu". Tức không chịu được".

Chim cũng như người

Ông nông dân chính hiệu, chẳng ngờ lại nói về những chú chim cu gáy say sưa và trìu mến như miêu tả những... cô gái đẹp. Chim cu gáy phải có dáng đẹp, thân dài, khéo, gọn. Đầu phải nhỏ, mỏ thẳng đúng theo câu lưu truyền trong giới "đầu nhỏ mỏ ngay, có chết nó cũng hay". Vòng lông cườm quanh cổ phải cao, thẳng, dày. Lông cánh dặm phải khô, mịn. Chân phải gọn, đóng vảy, đặc biệt tránh xa chim có chân giống con tôm...

"Cũng như con người vậy thôi. Nói thấy thích một cô nào đó thì có nghĩa là có thích một vài thứ của cô ấy, mái tóc, dáng người, nước da... Tuy mỗi người một ý, nhưng chim mình khéo, dáng đẹp thì nói chung ai cũng muốn giữ lại nuôi làm chim bổi, còn chim đầu to tổ bố, mình ngắn cụt lủn thì chỉ có nước... làm thịt ăn".

Xong vẻ bề ngoài, đến tiếng gáy. Nhắm mắt lại, chỉ cần nghe qua tiếng gáy, dân chơi cũng biết chim hay, dở. Có nhiều loại giọng như giọng đồng, giọng thổ, giọng cấn. Trong giọng thổ lại chia ra nhiều kiểu như thổ đất, thổ lùm, thổ rỗng. Giọng thổ là giọng được ưa chuộng nhất của chim cu gáy, bởi cái giọng ấy ác liệt lắm, cất lên là có kẻ tìm đến kịch chiến. Chim giọng đồng cũng hay, kêu thánh thót, ồn ào như gõ thùng rất sốt ruột, khiêu khích chim rừng rất nhanh nhưng có nhược điểm là hay đá lồng.

"Cũng vẫn như tiếng nói con người vậy thôi. Có người nói dễ nghe, xin gì người ta cũng muốn cho. Nhưng có kẻ vừa nghe lên tiếng là đã muốn... đánh".

http://vietnamnet.vn/dataimages/200608/original/images1065859_cg10.jpg

Hạt mằn ri, món khoái khẩu của cu gáy


Chim cu gáy bẫy về được cả tiếng lẫn dáng rồi thì cứ thế vào lồng riêng, cho ăn gạo lức, lúa gạo đỏ xay, hạt mằn ri, kể cả sạn, đất, luyện tập chờ ngày theo chủ đi chinh phạt những cánh rừng, lại dụ chim khác về. Có con chỉ vài ba tháng đã điêu luyện nhưng cũng có con lì lợm đến cả năm mới chịu "làm việc". Cũng có chú móc ở cây chanh, cây ổi trong vườn nhà thì gáy rộn trời đất, nhưng đem vào rừng lại nín thinh chẳng thèm gù một tiếng. Bao nhiêu gạo lức, lúa đỏ, hột mằn ri của ông chủ nóng tính thế là đi thẳng ra ngoài quán đặc sản.

Giữ lại chút thanh âm

Bây giờ miền quê nghèo đã mọc lên nhiều quán đặc sản. Chẳng biết có phải vì thế không mà chim cu gáy ngày càng thưa dần cánh bay và tiếng gáy sau những vạt rừng huyện Đồng Xuân, Phú Yên quê hương ông Thảo. Bây giờ muốn bẫy được nhiều chim, ông đã phải đi xa hơn, lặn lội đến tận Phú Túc (Daklak), thượng nguồn sông Ba. Còn quanh quẩn trong huyện nhà, xưa mỗi chuyến 9 - 10 con, nay 9 - 10 chuyến mới được vài con.

http://vietnamnet.vn/dataimages/200608/original/images1065863_cg1.jpg

Một chú cu gáy dính bẫy


Chút an ủi là sau ông Thảo - kẻ chơi chim cu gáy từ thuở vác cây sào để móc lồng chim lên cao còn chới với, đã có thêm rất nhiều người nối tiếp thú chơi này. Cả huyện dễ có đến hàng trăm lồng. Các chú chim ngày trước còn được trao đổi không phí qua lại giữa các tay chơi cùng hội, nay được định giá sòng phẳng từ vài trăm đến vài triệu đồng một chú.

Như thế là cu gáy lên đời rồi. Nhưng ông Thảo lại thấy buồn. Người ta chơi ào ạt quá, chơi như để làm giàu, làm sang chứ không phải vì tiếng gáy, màu lông cườm mộc mạc của giống chim nhà quê này. Song bỏ thì ông không chịu được. Dẫu sao thì nó cũng đã gắn với cả một thời tuổi thơ đến thời trai trẻ và cả thì hiện tại của ông. Thi thoảng dắt đàn bò vào núi, ông lại quẩy lồng chim theo, không bẫy được thì cũng nghe nó gáy đỡ buồn. Miễn là giữ lại được thanh âm của những mùa bẫy chim cu gáy đã đi qua đời ông.

Người viết bài này được ông tặng một chú, vất vả đưa về Sài Gòn nuôi. Không hợp thổ nhưỡng, khí trời lắm bụi nhiều khói, ồn ào quá đỗi, hay vì sự vô tâm của con người, chú ta lăn ra chết. Người viết ngẩn ngơ. Hình như chút thơ ấu dại khờ trong ta vừa trở lại đâu đây rồi vụt mất vĩnh viễn, cũng bởi chính bằng những thứ đã làm chú chim cu gáy tội nghiệp kia lìa đời.

(Nguồn: http://vietnamnet.vn/)
Bài, ảnh: Võ Tiến

Phản hồi 1:

thànhcông18-08-2006, 04:44 PMHọ Cu thì ở Phú Yên nhiều lắm, nhớ lúc còn nhỏ không cần phải vào núi bẫy cu như bây giờ mà ngay Thành Phố cũng có, cạnh bờ biển cũng có một cánh rừng dương rất nhiều chim này. Loài chim này to nên ná cao su bắn thì không chết được. chỉ sử dụng súng bắn hơi thôi. Chỉ vài giờ đi săn thì đã có một vài em cho một mồi cháo chim thơm ngọt và bổ dưỡng .... thiện tai thiện tai:D
Em còn ko có để nuôi mà bác còn nấu cháo ăn, đúng là thiện tai ... thiện tai ...

Phản hồi 2:

lahansaigon18-08-2006, 03:15 PMBác coi ơi!Mấy chú cu gáy này ở quê em gợi là cu đất,cu cườm vì trên cổ có 1 túm lông nhìn như 1 vòng cườm,khá đẹp.Theo em biết thì có 2 giống cu nữa là cu lửa(vì màu lông đỏ giống màu lửa,nhỏ hơn cu cườm tí xíu) và cu xanh(vì có màu hơi xanh).Cu xanh thường có nhiều vào những mùa có trái bồ đề(chim cực kì thích),chúng thường tụ tập trên cây và kiếm ăn,hình dáng cu xanh lớn hơn cu gáy.Người ta chỉ chọn cu cườm vì chúng có giọng hay hơn cả!
Ngày xưa em thường đi săn cùng ba,được rất nhiều bọn này. Riêng với cu gáy,không biết mình bắt chúng bằng tay vào ban đêm thì chúng có gù hay bằng những em mình đi bẫy k nhỉ?Anh biết tại sao em hỏi vậy k?Vì em thường đi săn về đêm,rất nhiều lần em gặp những em cu gáy nằm sát trong tầm tay với tới để bắt,và cũng rất nhiều lần em bắt ổ chim cu gáy về nuôi,rất thích.Nhưng bây giờ dĩ vãng rồi,bọn trẻ ngày nay bắt sạch hết rồi!

Phản hồi 3:

Muggle18-08-2006, 09:31 PMBác Công ơi, chim non bác nuôi không bị liệt chân àh? Chim gáy non bắt về nuôi không khéo là nó bị liệt chân đấy, khi nuôi phải cho nó tiếp xúc với đất nhiều để nó có thời gian đi lại trên mặt đất, nếu chỉ treo trong lồng suốt là chim chắc chắn bị liệt. Mình nuôi vài cặp non rồi và cứ cặp nào không cho "đi dạo" là coi như hư chim ngay. Một điểm nưã nếu nhà không có cu thuộc thì chim non lớn lên không biết gù khi thấy chim lạ (bình thường nó vẫn gù) nên không làm mồi được, ngoài ra nó không có đủ bài bản như phóng, bo, thúc...nên thường rất ít người chơi chim non. Đi bẫy gáy là một việc rất ư là thú vị và "gian khổ", có khi đi cả ngày về tay không là bình thường (mấy loại khác không ít thì nhiều cũng có vài con dắt lưng). Một điều mình đang thắc mắc là gáy ở miền Nam, miền Trung và miền Bắc thì con nào dữ hơn? Gáy miền Nam sống trong các khu vườn có vẻ dữ hơn những con sống ở gần mấy ruộng lúa!!! (có thể là cảm nhận chủ quan cuả mình thôi). Đang định làm vài em gáy sống vùng rừng núi cao nguyên khu vực Nam Tây nguyên mà thấy dáng chim không dữ lắm nên phân vân không biết tụi này có dữ không?(mình thấy vài con bổi khoảng 6 tháng khá dữ nhưng dáng nhìn chán lắm). Không biết ai có kinh nghiệm gì nưã không nhỉ? Lại nhớ bọn này rồi hichic...còn một cái lồng cuả một sư tổ chơi gáy nhượng lại, ông này chuyên tự làm lồng để nuôi gáy không bao giờ dùng lồng mua ở ngoài vì theo ông lồng cuả ông làm chim mau dạn hơn và thoaỉ mái khi thi thố tài năng. Đầu tuần sẽ cho các bạn chiêm ngường cái lồng kỷ niệm...nó xấu thôi nhưng mà nó là cái lồng đựng con gáy mình thích nhất (cho đến tận giờ)....

Phản hồi 4:

xxxbopy27-08-2006, 06:40 AMEm thì chẳng biết gì về chim Gáy cả - Điếc tịt, vậy nhg đọc bài bãy gáy này lại nhớ lại một thủa chuyên đi bẫy chim các loại, do đo em thấy đc bài bẫy Gáy này được tác giả tả rất thực, rất đúng, nhất là cái tâm trạng khi đi bẫy chim, cách chọn cành cheo lồng bẫy .....
Hay quá các bác à!

Phản hồi 5:

thànhcông18-08-2006, 10:15 PMMong bác sớm post cái lồng lên để anh em chiêm ngưỡng.
Em mới nuôi 1 đôi thôi, mà ko phải em nuôi, hồi đó em học bên HN, bố em hái nhãn bắt được 1 tổ 2 con non, mới ra lông tơ. Thế là đứa em gái nó nuôi, nó cũng khéo tay ghê, em định mang sang HN nuôi nhưng nó ko cho, tuần sau về thấy 2 con đã khá lớn và có lông ống. Cứ thế nó to dần và khỏe mạnh. Em mua cho mỗi đứa 1 cái lồng quả bí, khoảng hơn 2 tháng là bọn chúng đã biết gù rồi, cứ đặt tay vào lồng là chúng rúc vào tay mình, dễ thương lắm. Vẫy tay là nó gù, dần dần cứ nhìn thấy người là nó gù. Khi đổi ăn từ cám cò sang thóc thì 1 em bị chết, chắc là hồi đó chưa có kinh nghiệm đổi thức ăn.
1 thời gian sau có dịch cúm gà, em giấu nó đi, ko hiểu sao tự nhiên nó lại chết.
Đến giờ nghĩ lại tiếc quá !!!

Phản hồi 6:

germany18-08-2006, 05:14 PMThông tin tuyệt vời đấy bác.
Xem bài viết này nhớ quê quá
germany

Phản hồi 7:

thànhcông18-08-2006, 03:25 PMNuôi cú gáy non ko biết có hay ko các bác nhỉ, Hôm em lên Bưởi thấy mấy chú cu gáy non, cũng định mua nhưng ko biết chăm thế nào, có bác nào biết chỉ cho em với nhé
Cu gáy non nuôi cũng khoái lắm nhưng vất vả đấy. Trước mình nuôi 1 cặp (bắt được trên cây nhãn trong vườn, lấy cám cò hòa với nước cho sệt sệt, nặn thành viên như mồi câu cá, lấy tay cậy và đút vào miệng nó, ngày cho ăn khoảng 5-7 lần. Bọn này nó ko há mồm đâu (có người bào cứ cho thức ăn vào cái túi vải, chọc lỗ treo lên là nó tự rúc ăn nhưng mình chưa thử bao giờ). Khi nào nó tự mổ thì chuyển dần dần qua ăn thóc, đỗ, vừng.
Khoảng 2-3 tháng là gáy được rồi, cứ lấy ngón tay vẫy vẫy là chúng gù theo, dễ thương lắm.

Phản hồi 8:

Muggle27-08-2006, 12:19 AMHên quá, số là hôm qua đi công tác ngang Bù Đốp, ghé lại thăm một bác chơi Cu gáy khá nổi tiếng ở khu vực này (nhờ đọc bài cuả bác Coì nên mới chịu khó lặn lội thế đấy), ngay lúc bác ấy mới đi đánh chim về thế là được tặng ngay 2 em bổi còn nóng hổi (còn nằm trong túi đựng chim), một em tướng tá khá đẹp, chân to, vẩy quy đều và dày, cườm nhiều...được đánh giá là có triển vọng, vì mình đi từ Bù Đốp về xa quá nên khi về tới nhà sau khi hớt tiả đuôi và cánh là thả ngay vô lồng (lồng mấy năm rồi chưa vệ sinh dơ khiếp), do đi xa bị bó chặt trong túi đựng chim nên nó bị cuồng chân không đứng được~X( ~X( hết hồn, hình này chụp lúc nó mới đứng được trên cầu, mắt nhắm nghiền, mình phải đút nước cho nó:
http://img166.imageshack.us/img166/408/0825215739vh2.jpg
sáng hôm sau, chú ta đã đỡ hơn rồi, tươi tỉnh hẳn ra, nhưng chỉ nhắm nháp vài hạt luá (chê đậu xanh, kê và cả hột cải nưã):
http://img181.imageshack.us/img181/6565/0826184839tu2.jpg
còn con này thì mình không thích lắm (tướng tá không bằng con kia, chân hơi cao có lẽ sẽ hơi nhát đây), nhưng nó khá dữ, phải mất nựã ngày mới bắt được nó, con này thì tưôi tỉnh hơn về là đi đứng ngon lành, sáng nay cho đồ ăn nó chỉ ăn mỗi kê (hơi bị sang):
http://img169.imageshack.us/img169/7615/0826184851vy2.jpg
Lồng hơi xấu do bỏ cả năm không nuôi gì cả, thôi lại bắt đầu lại với mấy chú này...phải đi kiếm mấy cái giỏ tre đựng đồ ăn cho nó:( :( , chứ dùng mấy cái cóng thuỷ tinh thế này nhìn chán chết, đúng là nghiện rùi. Chỉ tiếc không được tháp tùng đi đánh mấy con này...
@thànhcông: cái lồng ở hình đầu là cái lồng mình nói đó...

Phản hồi 9:

thànhcông27-08-2006, 04:33 PMLồng của bác nuôi chim hay nuôi cóng vậy - đếm sơ sơ đến 5 cái coóng?
Lồng này của bác đúng lá chim nuôi sẽ nhanh thuần đấy.
Em ko biết nhìn chim, nhưng con của bác có cườm đẹp đấy.

Phản hồi 10:

ly the kiet19-11-2007, 03:43 PM5 cái là đúng ruì Công ơi, nhưng mà không phải 5 cái cóng đâu (vì mới về gấp quá nên chưa chuẩn bị kịp), 5 cái là như vầy:
1. Cóng nước.
2. Giỏ tre (mây) đựng luá.
3. Giỏ tre (mây) đựng đậu.
4. Cóng nhỏ đựng khoáng.
5. Cóng nhỏ đựng kê, mè, hạt cải...(cái này quan trọng nhất đố tại sao? chỉ có mấy bác lớn tuổi nuôi gáy mới có thêm cái này heheeh):-S :-S :-S
em xin phép doán thử nha, thứ 1 : bổ sung thêm chất cho chim, thứ 2: cho ăn riêng từng loại để chim không bới tìm loại thức ăn ưa thích( bới sau này sẽ thành tật ), thứ 3:cho ăn với số lượng có hạn để chim không kén ăn thóc

Phản hồi 11:

GoldenCanary23-11-2007, 02:44 PMBài "Mùa sương gió nồm chơi cu gáy" tả rất thực và hay quá! Mấy bạn khác trong phe chim cò không biết có để ý mục này đọc cho đỡ ghiền chăng?!

hị hị, em đọc xong thấy ... thương mấy chú cu gáy quá! Thấy ghét cái ông Muggle tiếp tay bẫy, hehe!

Thành phố...
Trưa hè oi oi, nằm mắc võng dưới gốc ổi, gốc trứng cá, ngủ lim dim, gió hắt hiu...
Nghe tiếng cu gáy từng tràng...

Không nhớ quê cũng thèm về quê...

Phản hồi 12:

ngnghai18-08-2006, 07:58 PMBài "Mùa sương gió nồm chơi cu gáy" tả rất thực và hay quá! Mấy bạn khác trong phe chim cò không biết có để ý mục này đọc cho đỡ ghiền chăng?!

Phản hồi 13:

hh85na18-08-2006, 02:40 PMNuôi cú gáy non ko biết có hay ko các bác nhỉ, Hôm em lên Bưởi thấy mấy chú cu gáy non, cũng định mua nhưng ko biết chăm thế nào, có bác nào biết chỉ cho em với nhé

Phản hồi 14:

transon18-08-2006, 05:03 PMhttp://vietnamnet.vn/vanhoa/tintuc/2006/08/603181/

Phản hồi 15:

thuytrieudo18-08-2006, 04:41 PMHọ Cu thì ở Phú Yên nhiều lắm, nhớ lúc còn nhỏ không cần phải vào núi bẫy cu như bây giờ mà ngay Thành Phố cũng có, cạnh bờ biển cũng có một cánh rừng dương rất nhiều chim này. Loài chim này to nên ná cao su bắn thì không chết được. chỉ sử dụng súng bắn hơi thôi. Chỉ vài giờ đi săn thì đã có một vài em cho một mồi cháo chim thơm ngọt và bổ dưỡng .... thiện tai thiện tai:D

Phản hồi 16:

Muggle27-08-2006, 10:11 PMLồng của bác nuôi chim hay nuôi cóng vậy - đếm sơ sơ đến 5 cái coóng?
Lồng này của bác đúng lá chim nuôi sẽ nhanh thuần đấy.
Em ko biết nhìn chim, nhưng con của bác có cườm đẹp đấy.
5 cái là đúng ruì Công ơi, nhưng mà không phải 5 cái cóng đâu (vì mới về gấp quá nên chưa chuẩn bị kịp), 5 cái là như vầy:
1. Cóng nước.
2. Giỏ tre (mây) đựng luá.
3. Giỏ tre (mây) đựng đậu.
4. Cóng nhỏ đựng khoáng.
5. Cóng nhỏ đựng kê, mè, hạt cải...(cái này quan trọng nhất đố tại sao? chỉ có mấy bác lớn tuổi nuôi gáy mới có thêm cái này heheeh):-S :-S :-S